მთავარი     მოღვაწენი     გალერეა     ინდექსი     ძებნა                 
                   

 

 

ბაგრატ მუხრანბატონი (1485-1561)

მუხრანბატონთა სათავადოს ფუძემდებელი, პოლიტიკური მოღვაწე, მწერალი

 

            ძე კონსტანტინე II-ისა, ძმა-ქართლის მეფე დავით X-ისა, ბაგრატიონთა დინასტიის მუხრანბატონთა შტოს ფუძემდებელი. სათავადო-სამთავრო სამუხრანბატონოს დამაარსებელი, მწერალი და მწიგნობარი, ავტორი ანტიმაჰმადიანური პოლემიკური თხზულებისამოთხრობა შჯულთა უღთოთა თათრისათა, გამოკრებილი და სიტყსგება ქრისტიანეთა მიერ”, ბერობაში ბარნაბად წოდებული.

      ბაგრატ მუხრანბატონს მეუღლედ ესვა ელენე, რომელმაც შემონაზვნების  შემდგომ თეკლე დაირქვა. ჰყავდა ოთხი ძე და ერთი ასულისამცხის დედოფალი-- დედისიმედი. აქტიური ბუნებითა და მებრძოლი სულით ჰგავდა მამას მეფე კონსტანტინე II-, სრულად განსხვავდებოდა ძმისაგან, რომელსაც მუდამ გვერდით ედგა და აქტიური მოქმედებისკენ მოუწოდებდა. “ლმობიერი და მშიდი ბრძოლაშლილობათა და შფოთთა მოძულე” (ვახუშტი) იღწვოდა საქართველოს გაერთიანებისათვის, ქართლის გაძლიერებისათვის. სწორედ ბაგრატმა ალაგმა ავგიორგის თავდასხმები ქართლზე, რისთვისაც დავით X- მას საუფლისწულოდ უბოძა მუხრანი 1512 წელს. მას ემორჩილებოდა ქსნისა და არაგვის ხეობები, მთიულეთი და ხევი. იყო სამუხრანბატონოს სადროშოს სარდალი. იგი 1513 წელს დავით X-სთან ერთად მონაწილეობს ბაგრატ იმერთა მეფისა და ვახტანგს შორის მიმდინარე საზავო მოლაპარაკებაში. 1520 წელს კი თავისი ჯარით უდგას მეფეს გვერდით მუხრანთან მამია I-ისა და ავ-გიორგის ძის ლევანისაგან დასაცავად. მანვე ააშენა ციხე მტკრისად წოდებული. მიუხედავად აქტიური პოლიტიკური და მხედართმთავრული მოღვაწეობისა, იგი უფრო აღიარებულია მწერლად და პოლემიკური ანტიმაჰმადიანური თხზულების ავტორად. ბაგრატ მუხრანბატონს დიდი სულიერი ერთობა და მეგობრობა ჰქონიაროსტომიანისგამლექსავ სერაპიონ საბაშვილთან, რასაც ადასტურებსროსტომიანშიჩართული ლექსები, მიძღვნილი ბაგრატისადმი.

      ჩვენამდე მოღწეულია ბაგრატის დაკვეთითა და ბრძანებით გადაწერილითუენიხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის H 76, 5227 ეს უკანასკნელი მასსახსრად სულთათვის და ცოდვათა შესანდობლად სვეტიცხოვლისთვის შეუწირავს”. 1539 თუ 1542 წელს იგი ბერად შემდგარა ბარნაბას სახელით. ასე იხსენიებს მასმესხური მატიანე”—“ბაგრატ ყოფილი ბარნაბა”.

      ბაგრატმა კალამიც მტერთან საბრძოლველ იარაღად გაიხადა. გაირკვა, რომ თავისი ანტიმაჰმადიანური პოლემიკური თხზულებამოთხრობა შჯულთა უღთოთა თათრისათა, გამოკრებილი და სიტყსგება ქრისტიანეთა მიერ”, ბერად შედგომამდე შუქმნია ქრისტიანობის, როგორც ჭეშმარიტი სარწმუნოების უპირატესობის დასამტკიცებლად. თხზულება იწყება თხრობით ისლამური რელიგიის ჩასახვისა და მის შემქმნელთა შესახებ. დეტალურადაა გადმოცემული მუჰამედის ბიოგრაფია, რასაც მოყვებაყურანისგანქიქება, რომელიც ალის და უსმანს (=ჰუსენს) დააწერინა- მუჰამედმა, რადგან თავად წერა-კითხვაარ უწყოდა”. ბაგრატ მუხრანბატონი საქმის ცოდნით ასაბუთებს, რომ მუჰამედი ეყრდნობა იუდეველთა და ქრისტიანთა წმინდა წიგნებს. უარყოფს მუჰამედის წინასწარმეტყველებას, მის მოგზაურობას პეგასითსაკიცხველსადასაცინელსუწოდებს. მუჰამედს უპირისპირებსსამგვამოვნებით ცნობილღმერთს. ცალკე თავს უძღვნისძველი აღთქმისწიგნების ებრაულიდან და ბერძნულიდან თარგმნის ისტორიასა დაახალი აღთქმისწიგნების შექმნის ამბავს. ასახელებსწიგნებისქართველ მთარგმნელებს: დავით ტბელი, სტეფანე სანანოიძე, არსენი, ეფთვიმე და გიორგი მთაწმინდელები, საბა თუხარელი, ეფრემ მცირე. გამოყოფს მაჰმადიანების მხრივ ქრისტიანებთან საკამათო თემებს-“ღმერთის კაცებრივ ბუნებას”, “იესუ ღმთად გრწამს თუ კაცად”. ღიმილით შენიშნავს, რომ მაჰმადიანები წმინდანებს ვერ ასხვავებენ წინასწარმეტყველებისაგან. ყველა პასუხი ბიბლიას ემყარება. ბაგრატის რჩევით ქრისტიანი მოპაექრე ისლამის მცოდნე უნდა იყოს. თავადაც საკმაოდ განსწავლული ჩანს. ბუნებრივია, რომ ასე კარგად იცნობს და იცის ბიბლია, იოანე დამასკელი, გრიგოლ ღვთისმეტყველი. მაინც დასადგენია რას ეყრდნობა მისი მსჯელობა ისლამის საკითხებზე. . მარის აზრით, ქართველი ავტორის წყაროა სპარსული და არა არაბული, იგი იცნობს შიიტ მუსლიმთა მოძღვრებას. ეს საკითხი სერიოზულ შესწავლას მოითხოვს. ვფიქრობ არ შემოიფარგლება მხოლოდ ანტიმაჰმადიანური თხზულებების გამოვლენითა და შესწავლით.

      ბაგრატ მუხრანბატონის ანტიმაჰმადიანური თხზულება დღემდე გამოუქვეყნებელია. ქართული ლიტერატურათმცოდნეობა კარგად იცნობს თხზულებას XVII -ში იაკობ შემოქმედელის მიერ გალექსილ ვერსიას _ უსჯულოს მოჰამედისა და ქრისტიანეთ გაბაასება ლექსად ნათქვამიშემოქმედელის იაკობისაგან ბრძანებითა მეფის გიორგისათა, ძისა მეფის შაჰნაოზისთა.”

 

               წყაროები და სამეცნიერო ლიტერატურა:

1.     ვახუშტი, ქართლის ცხოვრება, . IV, თბილისი, 1973.

2.     ქართლის ცხოვრება, .II, ბერი ეგნატშვილი, პირველი ტექსტი, თბილისი, 1959.

3.     . კეკელიძე, ძველი ქართული მწერლობის ისტორია, . I; იაკობ დუმბაძე (შემოქმედელი)

4.     . კეკელიძე, ძველი ქართული მწერლობის ისტორია, . II, 1952.

5.     ქართული მწერლობა, ლექსიკონი ცნობარი, წიგნი I, 1984.

6.     ბაგრატ მუხრანბატონი, ბიბლიოგრაფიული ცნობები; . დარჩია, “მწიგნიბარი”, 1999.

7.     . დარჩია, მასალები ბაგრატ ბატონიშვილის (მუხრანბატონი) შესახებ, “ქართული მწერლობის საკითხებითბილისი, 19932.

8.     . დარჩია, ბაგრატ მუხრანბატონის ანტიმაჰმადიანური თხზულება, ‘რელიგია” 1996., 10, 11, 12

 

 

მოამზადა ცისანა  აბულაძემ